nga Artur Vrekaj
Në intervistën e tij me MEGATV, Rama nuk e njeh territorin e Çamërisë si një tokë indigjene shqiptare. Një pjesë e Çamërisë – konkretisht Thesprotia – njihej si rajoni i Çestrinias; ajo u përfshi në Kaoni nga djali i Skamandrit, mbretit dardan të Kaonisë. Në të vërtetë, ky rajon (Çamëria/Thesprotia e sotme) ishte shtëpia e qytetit – ose vendbanimit – të Diellit.
Duke lëvizur më në veri, gjejmë Butrintin (Buthrotumin), kryeqytetin e Kaonisë nën mbretin dardan Skamandër. Kumbaro ia sakrifikoi këtë vend rrethit të “Lakmitarëve” dhe u përpoq me nxitim ta helenizonte historinë e tij, duke e portretizuar atë si një qytet helen; megjithatë, figura helene që e themeloi atë si kryeqytet të Kaonisë nuk ishte askush tjetër përveç Skamandrit dardan.
Më në veri shtrihet ende Onchesmusi—Saranda e sotme—e cila mori emrin nga babai i Eneas, Dardani, një kushëri i parë i Skamandrit.
Fenika lulëzoi falë portit të Onchesmusit, por jo për shkak të hebrenjve.
Fenika është e lashtë, por nuk shfaqet në të dhënat që kanë të bëjnë me valën e parë të hebrenjve – romaniotët – që mbërritën në Romë gjatë viteve 70 të shekullit të 20-të; këta ishin robër nga Kanaani, Palestina dhe Judeja që erdhën ose për shkak të një stuhie ose duke ikur nga romakët me një anije, megjithëse nuk ka një shifër të saktë në lidhje me numrin e tyre.
Botimi i dytë i Enciklopedisë Judaike (Vëllimi 20), në hyrjen me titull “Valona”, nuk jep asnjë provë në lidhje me madhësinë e valës së parë të hebrenjve në Ilirik. Ai specifikon vetëm se një anije që transportonte hebrenj mbërriti në bregdetin shqiptar, në Kaoni.
Si është e mundur që vetë komuniteti hebraik nuk e di se sa hebrenj kishte në Ilirik gjatë viteve ’70 të shekullit të kaluar, ndërkohë që vetëm Rama e di?
Nga e mori Rama idenë se Feniki ishte një vendbanim hebre? Ku e gjeti ai shifrën e tre mijë hebrenjve që mbërritën me një anije të vetme pas shkatërrimit të Tempullit të Dytë në Jerusalem nga Roma?
Roma nuk zotëronte asnjë anije të aftë për të transportuar tre mijë skllevër hebrenj njëherësh në një anije të vetme.
Edhe historiani romak Flavius Josephus nuk përmend tre mijë hebrenj në Ilirikum nga ajo valë e parë. Nuk ka prova në lidhje me numrin e hebrenjve në Ilirikum – pohon Harvey Sarner në librin Shpëtimi në Albania . Ai citon Flavius Josephus, duke vënë në dukje se në kohët e lashta (nuk jepet një vit specifik), kishte fshatra me popullsi hebraike që mbanin emra hebrenj:
Palasë për Palestinën (palestinezët?!)—megjithëse kjo nuk thuhet shprehimisht—dhe Orikum-Jeriko.
Harvey Sarner dhe The Jerusalem Post theksojnë se rrënojat e një sinagoge u zbuluan në Dardani, një port i lashtë ilir. Këto rrënoja datojnë që nga shekulli i parë ose i dytë pas Krishtit.
Pse Dardania?
Në fund të fundit, Kaonia ishte një emër vendi dardan, ilir!
Kur Rama puthi Murin e Vajtimeve, ai po mendonte për trashëgiminë e tij të ardhshme – atë të një hebreu “Babëzian”. Fenika (Finiq) ishte kryeqyteti i Lidhjes Epirote dhe nuk ka lidhje me hebrenjtë apo ndonjë valë skllevërish hebrenj.
Të veprosh si një “hebreolog”—siç bën Rama në Shqipëri sot—është një formë “zelli iluzionist”, që qëndron në kontrast të plotë me veprimet e popullit shqiptar kur shpëtoi hebrenjtë nga nazistët në vitet 1930 dhe 1940.
